Przejdź do treści

Kiszonki jesienią i zimą: Ile ich jeść i komu mogą zaszkodzić?

Adam Kasperski Dieta

Kiszona kapusta w szklanym słoiku nabierana widelcem, kiszonki w jesiennej i zimowej diecie

Zdrowy dorosły może jeść kiszonki codziennie, ale w umiarkowanej porcji: mniej więcej pół szklanki kiszonej kapusty albo jeden-dwa średnie ogórki dziennie. To wystarczy, żeby dostarczyć bakterii kwasu mlekowego, witaminy C i błonnika, a jednocześnie nie przesadzić z solą. Ostrożniej powinny podchodzić do nich osoby z nadciśnieniem, chorobami nerek, nietolerancją histaminy, refluksem i zespołem jelita drażliwego, a także osoby przyjmujące leki z grupy inhibitorów MAO. W tych przypadkach ilość warto ustalić z lekarzem lub dietetykiem.

Co właściwie dają kiszonki jesienią i zimą

Kiszenie to fermentacja mlekowa. Bakterie obecne na warzywach rozkładają cukry do kwasu mlekowego, który zakwasza środowisko i chroni produkt przed zepsuciem. Dzięki temu kapusta czy ogórki zachowują sporą część witaminy C, której zimą w diecie bywa mniej, a do tego zyskują nowe cechy.

  • Żywe bakterie kwasu mlekowego, o ile kiszonka nie była pasteryzowana. Wspierają różnorodność mikrobioty jelitowej, choć nie każdy szczep przetrwa podróż przez żołądek.
  • Witamina C, szczególnie w kiszonej kapuście. Część ginie podczas przechowywania i gotowania, więc najwięcej zostaje w surowej kiszonce zjedzonej szybko po otwarciu.
  • Błonnik, który karmi bakterie jelitowe i wydłuża uczucie sytości.
  • Mało kalorii, dzięki czemu kiszonka sprawdza się jako dodatek do cięższych zimowych dań.

Kiszonki nie są lekiem na przeziębienie i nie zastąpią snu, ruchu ani zróżnicowanej diety. Mogą być jednak sensownym elementem jesiennego jadłospisu, o którym piszemy szerzej w tekście, jak poprawić odporność przed sezonem jesienno-zimowym.

Ile kiszonek jeść, żeby nie przesadzić z solą

Do kiszenia używa się solanki o stężeniu zwykle 2-3 procent. Część soli wnika w warzywa, a w soku z kiszonek jest jej jeszcze więcej. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, żeby dorosły zjadał mniej niż 5 g soli dziennie, a wiele osób przekracza tę ilość nawet bez kiszonek, z samym pieczywem, wędlinami i serami.

Praktyczne wskazówki:

  • traktuj kiszonkę jako dodatek, a nie główną część posiłku,
  • pół szklanki kapusty lub jeden-dwa ogórki dziennie to rozsądna porcja dla zdrowego dorosłego,
  • sok z kiszonek pij okazjonalnie i w małej szklance, bo to w praktyce słony napój,
  • jeśli kapusta jest bardzo słona, przepłucz ją krótko w zimnej wodzie, pamiętając, że wypłuczesz też część bakterii,
  • w dniu, w którym jesz kiszonki, ogranicz inne słone produkty.

Nie musisz ograniczać się do kapusty i ogórków. Kiszone buraki, marchew, kalafior, rzodkiewka czy papryka urozmaicają jadłospis, a zakwas z buraków dobrze sprawdza się jako baza zupy. Ostre kimchi zawiera więcej przypraw i czosnku, więc przy wrażliwym żołądku lepiej zaczynać od małych ilości. Dzieciom kiszonki można podawać w mniejszych porcjach, najlepiej jako dodatek do obiadu, a nie przekąskę między posiłkami. Kobiety w ciąży mogą je jeść, pod warunkiem że kiszonka jest świeża, przechowywana w lodówce i bez śladów pleśni.

Ciepło niszczy żywe bakterie, dlatego w kapuśniaku, bigosie czy pierogach kiszonka jest przede wszystkim smakiem i błonnikiem. Jeśli zależy ci na bakteriach, dodawaj surową kiszonkę do talerza na końcu albo podawaj ją jako surówkę.

Komu kiszonki mogą zaszkodzić

Dla części osób kiszonki są problemem nie z powodu samych bakterii, ale soli, kwasowości albo związków powstających podczas fermentacji.

SytuacjaDlaczego ostrożnieCo zrobić
Nadciśnienie tętnicze, niewydolność sercadużo sodu podnosi ciśnienie i sprzyja zatrzymywaniu wodymałe porcje, bez soku, kontrola ciśnienia
Przewlekła choroba nereksód, a w części warzyw także potasilość ustalić z lekarzem prowadzącym
Nietolerancja histaminyfermentowana żywność zawiera aminy biogenneczęsto lepiej z kiszonek zrezygnować
Refluks, choroba wrzodowakwaśny smak może nasilać pieczenie i zgagęobserwować reakcję, nie jeść na pusty żołądek
Zespół jelita drażliwegokapusta i fermentujący błonnik nasilają wzdęciazaczynać od łyżki, sprawdzić tolerancję
Leki z grupy inhibitorów MAOtyramina w produktach fermentowanych może podnieść ciśnieniezapytać lekarza lub farmaceutę

Jeśli masz nadciśnienie i mierzysz je w domu, łatwo sprawdzisz, czy zmiana diety coś zmienia. Przydatny będzie nasz poradnik, jak prawidłowo zmierzyć ciśnienie krwi w domu.

Kiszonki po antybiotyku i przy wrażliwym brzuchu

Po kuracji antybiotykowej kiszonki mogą pomóc w odbudowie mikrobioty, ale przy wrażliwych jelitach lepiej wprowadzać je stopniowo, od jednej-dwóch łyżek dziennie. Nagłe zjedzenie dużej miski kapusty kończy się zwykle wzdęciami i bólem brzucha, które zniechęcają do dalszych prób. Więcej o tym, jak dbać o brzuch w takim okresie, przeczytasz w tekście o zdrowiu jelit po kuracji antybiotykowej.

Jak kupić prawdziwą kiszonkę, a nie marynatę

Na sklepowej półce kapusta kiszona sąsiaduje z kwaszoną i marynowaną, a to nie zawsze to samo. Przy zakupie sprawdź kilka rzeczy:

  1. Skład. Prawdziwa kiszonka zawiera warzywa, sól i ewentualnie przyprawy. Ocet, cukier, kwas cytrynowy lub konserwanty oznaczają marynatę albo kiszonkę dosmaczaną.
  2. Pasteryzacja. Kiszonki pasteryzowane w słoikach są trwałe, ale nie mają żywych bakterii. Jeśli zależy ci na nich, wybieraj produkt niepasteryzowany, sprzedawany z chłodni lub na wagę.
  3. Wygląd i zapach. Kapusta powinna być jasna, chrupiąca, o kwaśnym, czystym zapachu. Szara, rozmiękła, z nalotem albo zapachem stęchlizny nadaje się do wyrzucenia.
  4. Przechowywanie. Po otwarciu trzymaj kiszonkę w lodówce, przykrytą sokiem, i zjedz w ciągu kilku dni.

Domowe kiszenie daje największą kontrolę nad ilością soli. Warzywa zalewa się solanką, trzyma kilka dni w temperaturze pokojowej, aż zacznie się fermentacja, a potem przenosi w chłodne miejsce. Ważne, żeby warzywa były całkowicie zanurzone. To, co wystaje ponad solankę, łatwo pokrywa się pleśnią.

Przeczytaj także