Kiszonki jesienią i zimą: Ile ich jeść i komu mogą zaszkodzić?
Zdrowy dorosły może jeść kiszonki codziennie, ale w umiarkowanej porcji: mniej więcej pół szklanki kiszonej kapusty albo jeden-dwa średnie ogórki dziennie. To wystarczy, żeby dostarczyć bakterii kwasu mlekowego, witaminy C i błonnika, a jednocześnie nie przesadzić z solą. Ostrożniej powinny podchodzić do nich osoby z nadciśnieniem, chorobami nerek, nietolerancją histaminy, refluksem i zespołem jelita drażliwego, a także osoby przyjmujące leki z grupy inhibitorów MAO. W tych przypadkach ilość warto ustalić z lekarzem lub dietetykiem.
Co właściwie dają kiszonki jesienią i zimą
Kiszenie to fermentacja mlekowa. Bakterie obecne na warzywach rozkładają cukry do kwasu mlekowego, który zakwasza środowisko i chroni produkt przed zepsuciem. Dzięki temu kapusta czy ogórki zachowują sporą część witaminy C, której zimą w diecie bywa mniej, a do tego zyskują nowe cechy.
- Żywe bakterie kwasu mlekowego, o ile kiszonka nie była pasteryzowana. Wspierają różnorodność mikrobioty jelitowej, choć nie każdy szczep przetrwa podróż przez żołądek.
- Witamina C, szczególnie w kiszonej kapuście. Część ginie podczas przechowywania i gotowania, więc najwięcej zostaje w surowej kiszonce zjedzonej szybko po otwarciu.
- Błonnik, który karmi bakterie jelitowe i wydłuża uczucie sytości.
- Mało kalorii, dzięki czemu kiszonka sprawdza się jako dodatek do cięższych zimowych dań.
Kiszonki nie są lekiem na przeziębienie i nie zastąpią snu, ruchu ani zróżnicowanej diety. Mogą być jednak sensownym elementem jesiennego jadłospisu, o którym piszemy szerzej w tekście, jak poprawić odporność przed sezonem jesienno-zimowym.
Ile kiszonek jeść, żeby nie przesadzić z solą
Do kiszenia używa się solanki o stężeniu zwykle 2-3 procent. Część soli wnika w warzywa, a w soku z kiszonek jest jej jeszcze więcej. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, żeby dorosły zjadał mniej niż 5 g soli dziennie, a wiele osób przekracza tę ilość nawet bez kiszonek, z samym pieczywem, wędlinami i serami.
Praktyczne wskazówki:
- traktuj kiszonkę jako dodatek, a nie główną część posiłku,
- pół szklanki kapusty lub jeden-dwa ogórki dziennie to rozsądna porcja dla zdrowego dorosłego,
- sok z kiszonek pij okazjonalnie i w małej szklance, bo to w praktyce słony napój,
- jeśli kapusta jest bardzo słona, przepłucz ją krótko w zimnej wodzie, pamiętając, że wypłuczesz też część bakterii,
- w dniu, w którym jesz kiszonki, ogranicz inne słone produkty.
Nie musisz ograniczać się do kapusty i ogórków. Kiszone buraki, marchew, kalafior, rzodkiewka czy papryka urozmaicają jadłospis, a zakwas z buraków dobrze sprawdza się jako baza zupy. Ostre kimchi zawiera więcej przypraw i czosnku, więc przy wrażliwym żołądku lepiej zaczynać od małych ilości. Dzieciom kiszonki można podawać w mniejszych porcjach, najlepiej jako dodatek do obiadu, a nie przekąskę między posiłkami. Kobiety w ciąży mogą je jeść, pod warunkiem że kiszonka jest świeża, przechowywana w lodówce i bez śladów pleśni.
Ciepło niszczy żywe bakterie, dlatego w kapuśniaku, bigosie czy pierogach kiszonka jest przede wszystkim smakiem i błonnikiem. Jeśli zależy ci na bakteriach, dodawaj surową kiszonkę do talerza na końcu albo podawaj ją jako surówkę.
Komu kiszonki mogą zaszkodzić
Dla części osób kiszonki są problemem nie z powodu samych bakterii, ale soli, kwasowości albo związków powstających podczas fermentacji.
| Sytuacja | Dlaczego ostrożnie | Co zrobić |
|---|---|---|
| Nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca | dużo sodu podnosi ciśnienie i sprzyja zatrzymywaniu wody | małe porcje, bez soku, kontrola ciśnienia |
| Przewlekła choroba nerek | sód, a w części warzyw także potas | ilość ustalić z lekarzem prowadzącym |
| Nietolerancja histaminy | fermentowana żywność zawiera aminy biogenne | często lepiej z kiszonek zrezygnować |
| Refluks, choroba wrzodowa | kwaśny smak może nasilać pieczenie i zgagę | obserwować reakcję, nie jeść na pusty żołądek |
| Zespół jelita drażliwego | kapusta i fermentujący błonnik nasilają wzdęcia | zaczynać od łyżki, sprawdzić tolerancję |
| Leki z grupy inhibitorów MAO | tyramina w produktach fermentowanych może podnieść ciśnienie | zapytać lekarza lub farmaceutę |
Jeśli masz nadciśnienie i mierzysz je w domu, łatwo sprawdzisz, czy zmiana diety coś zmienia. Przydatny będzie nasz poradnik, jak prawidłowo zmierzyć ciśnienie krwi w domu.
Kiszonki po antybiotyku i przy wrażliwym brzuchu
Po kuracji antybiotykowej kiszonki mogą pomóc w odbudowie mikrobioty, ale przy wrażliwych jelitach lepiej wprowadzać je stopniowo, od jednej-dwóch łyżek dziennie. Nagłe zjedzenie dużej miski kapusty kończy się zwykle wzdęciami i bólem brzucha, które zniechęcają do dalszych prób. Więcej o tym, jak dbać o brzuch w takim okresie, przeczytasz w tekście o zdrowiu jelit po kuracji antybiotykowej.
Jak kupić prawdziwą kiszonkę, a nie marynatę
Na sklepowej półce kapusta kiszona sąsiaduje z kwaszoną i marynowaną, a to nie zawsze to samo. Przy zakupie sprawdź kilka rzeczy:
- Skład. Prawdziwa kiszonka zawiera warzywa, sól i ewentualnie przyprawy. Ocet, cukier, kwas cytrynowy lub konserwanty oznaczają marynatę albo kiszonkę dosmaczaną.
- Pasteryzacja. Kiszonki pasteryzowane w słoikach są trwałe, ale nie mają żywych bakterii. Jeśli zależy ci na nich, wybieraj produkt niepasteryzowany, sprzedawany z chłodni lub na wagę.
- Wygląd i zapach. Kapusta powinna być jasna, chrupiąca, o kwaśnym, czystym zapachu. Szara, rozmiękła, z nalotem albo zapachem stęchlizny nadaje się do wyrzucenia.
- Przechowywanie. Po otwarciu trzymaj kiszonkę w lodówce, przykrytą sokiem, i zjedz w ciągu kilku dni.
Domowe kiszenie daje największą kontrolę nad ilością soli. Warzywa zalewa się solanką, trzyma kilka dni w temperaturze pokojowej, aż zacznie się fermentacja, a potem przenosi w chłodne miejsce. Ważne, żeby warzywa były całkowicie zanurzone. To, co wystaje ponad solankę, łatwo pokrywa się pleśnią.
Przeczytaj także
Dieta 4 min czytania
Jak zadbać o zdrowie jelit po kuracji antybiotykowej? Odbudowa mikrobioty
Antybiotykoterapia - ratunek w walce z infekcją, lecz często…
Dieta 5 min czytania
Jak rozpoznać stan zapalny w organizmie? Badania i naturalne metody łagodzenia
Wyobraź sobie subtelne sygnały, które twoje ciało wysyła…
Dieta 4 min czytania
Jak rozpoznać niedobór witaminy B12 i skutecznie go uzupełnić?
Witamina B12 odgrywa niezastąpioną rolę w utrzymaniu zdrowia…
Dieta 5 min czytania
Cholesterol HDL i LDL: Jak interpretować wyniki i co robić przy odchyleniach?
Na pewno słyszałeś, że cholesterol nie zawsze jest zły…