Spierzchnięte usta jesienią i zimą: Jak je leczyć i jaki balsam wybrać?

Spierzchnięte usta jesienią i zimą najszybciej goi się, przestając je oblizywać i kilka razy dziennie nakładając prosty balsam okluzyjny, czyli taki, który tworzy na wargach warstwę zatrzymującą wodę: z wazeliną, lanoliną, woskiem pszczelim albo masłem shea. Na noc warto nałożyć grubszą warstwę, a w dzień w mroźne i słoneczne dni sięgnąć po pomadkę z filtrem. Jeśli pęknięcia nie goją się po dwóch, trzech tygodniach takiej pielęgnacji albo pojawiają się w kącikach ust, trzeba pokazać je lekarzowi lub farmaceucie.

Skóra warg jest cienka, nie ma gruczołów łojowych i ma bardzo słabo rozwiniętą warstwę rogową. Dlatego to ona pierwsza reaguje na zimny wiatr na zewnątrz i suche, ogrzane powietrze w mieszkaniu. Problem dotyczy w równym stopniu kobiet i mężczyzn, choć panowie częściej go lekceważą.

Dlaczego usta pękają właśnie jesienią i zimą

Wraz z początkiem sezonu grzewczego wilgotność powietrza w domach spada często poniżej 30 procent, a na zewnątrz zimny wiatr dodatkowo wysusza naskórek. Usta tracą wodę szybciej, niż są w stanie ją odbudować. Do tego dochodzi kilka nawyków, które same w sobie pogarszają sprawę:

• Oblizywanie warg. Ślina daje chwilową ulgę, ale szybko odparowuje i zabiera ze sobą resztkę wilgoci. Enzymy trawienne w ślinie dodatkowo drażnią naskórek.
• Oddychanie przez usta. Przy zatkanym nosie w czasie przeziębienia powietrze stale przepływa przez wargi i wysusza je w kilka godzin.
• Skubanie i zdzieranie skórek. Odrywanie łuszczącego się naskórka odsłania świeżą, niegotową jeszcze warstwę i tworzy drobne ranki.
• Za mało płynów. Zimą pragnienie jest słabsze, więc łatwo pić mniej niż latem.

Spierzchnięte usta mogą też być objawem czegoś innego niż pogoda. Częsty powód to podrażnienie składnikami pasty do zębów (na przykład laurylosiarczanem sodu albo intensywnymi aromatami miętowymi), niektóre leki, w tym preparaty z retinoidami stosowane na trądzik, a także niedobory żelaza i witamin z grupy B. Jeśli usta zaczęły pękać nagle, po zmianie pasty, pomadki albo po rozpoczęciu nowej kuracji, w pierwszej kolejności warto odstawić nowy produkt na tydzień lub dwa i obserwować, czy objawy słabną. W przypadku leków decyzję o ich odstawieniu zawsze podejmuje lekarz.

Jaki balsam do ust wybrać: składniki, które działają

Najlepiej sprawdzają się kosmetyki o krótkim, prostym składzie. Ich zadaniem jest przede wszystkim zatrzymać wodę w naskórku i odciąć go od zimnego, suchego powietrza.

Składnik	Jak działa
Wazelina, parafina	tworzą szczelną warstwę ochronną, dobre na noc i na mróz
Lanolina	natłuszcza i zmiękcza, ale u części osób uczula
Wosk pszczeli, masło shea, masło kakaowe	chronią i natłuszczają, przyjemne w codziennym użyciu
Ceramidy, skwalan	uzupełniają barierę lipidową naskórka
Pantenol, alantoina	łagodzą i przyspieszają gojenie drobnych pęknięć
Gliceryna, kwas hialuronowy	wiążą wodę, ale same, bez warstwy okluzyjnej, mogą nawet przesuszać

Lepiej omijać produkty z mentolem, kamforą, olejkiem eukaliptusowym, cynamonem i intensywnymi aromatami. Dają przyjemne uczucie chłodu czy mrowienia, ale podrażniają uszkodzony naskórek i skłaniają do częstszego nakładania. Uwaga także na matowe pomadki o długiej trwałości: zawierają składniki, które dodatkowo wysuszają wargi.

Codzienna pielęgnacja popękanych ust krok po kroku

1. Rano nałóż cienką warstwę balsamu ochronnego. Przy słońcu, na śniegu albo w górach wybierz pomadkę z filtrem SPF 30 lub wyższym, bo promieniowanie UV też wysusza wargi.
2. W ciągu dnia powtarzaj aplikację po jedzeniu i piciu, zwykle co dwie, trzy godziny. Pomadkę noś w kieszeni kurtki, a nie w torbie, której nie otwierasz na mrozie.
3. Przed wyjściem na zimno osłoń usta szalikiem lub kominem, zwłaszcza przy silnym wietrze.
4. Wieczorem nałóż grubszą warstwę maści z wazeliną albo lanoliną i zostaw ją na noc.
5. W mieszkaniu zadbaj o wilgotność powietrza na poziomie 40 do 60 procent, na przykład nawilżaczem w sypialni.

Peeling ust można zrobić najwyżej raz w tygodniu i tylko wtedy, gdy nie ma pęknięć ani ranek. Wystarczy delikatnie przetrzeć wargi miękką szczoteczką lub wilgotnym ręcznikiem po nałożeniu balsamu. Mocne peelingi cukrowe przy popękanych ustach tylko pogarszają stan skóry.

Pielęgnacja ust to część szerszej ochrony skóry w chłodne miesiące. Sposoby na przesuszoną skórę całej twarzy opisujemy w artykule o tym, jak radzić sobie, gdy pojawia się suchość skóry zimą.

Zajady, opryszczka i pęknięcia, które się nie goją

Nie każde pęknięcie warg to zwykłe spierzchnięcie. Zajady, czyli bolesne nadżerki w kącikach ust, często mają podłoże grzybicze albo bakteryjne. Sprzyjają im źle dopasowane protezy, cukrzyca, osłabiona odporność i niedobory witamin. Sam balsam ich nie wyleczy, a farmaceuta lub lekarz może zalecić maść z odpowiednią substancją czynną.

Opryszczkę wargową odróżnia mrowienie i swędzenie poprzedzające pojawienie się grupki pęcherzyków. Pojawia się często przy przeziębieniu i spadku odporności, a jej wysięk zakaża, więc nie dzieli się z nikim pomadką ani ręcznikiem.

Do lekarza warto pójść, gdy:

• pęknięcia nie goją się mimo dwóch, trzech tygodni regularnej pielęgnacji,
• wargi są obrzęknięte, bardzo czerwone, swędzą lub pieką po nowym kosmetyku,
• na wardze, najczęściej dolnej, utrzymuje się szorstka, łuszcząca się plamka lub ranka, która krwawi,
• suchości ust towarzyszy wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu albo zmęczenie.

Ostatni z tych objawów może wskazywać na problemy ogólnoustrojowe, w tym zaburzenia gospodarki cukrowej, dlatego wymaga badań, a nie kolejnego balsamu. Jesienią dobrze też pamiętać o ogólnym wzmocnieniu organizmu, o czym piszemy w tekście jak poprawić odporność przed sezonem jesienno-zimowym.