Ukruszony ząb z przodu: Co da się naprawić na jednej wizycie?

Wystarczy twardszy kawałek chleba, nieostrożny łyk z butelki albo upadek na rowerze, żeby od jedynki odpadł róg. Ząb zwykle nie boli, ale w lustrze widać to od razu, a język co chwilę trafia na ostrą krawędź. Pierwsze pytanie jest prawie zawsze takie samo: czy da się to naprawić szybko, najlepiej na jednej wizycie?

W wielu przypadkach tak. Wszystko zależy od tego, jak duży fragment się odłamał i czy uraz sięgnął głębiej niż szkliwo. Poniżej wyjaśniamy, jak ocenić sytuację, co zrobić przed wizytą i jakie metody odbudowy stosuje się najczęściej.

Jak ocenić, co się stało

Ukruszenia przednich zębów różnią się głębokością, a od niej zależy pilność wizyty i sposób leczenia. W uproszczeniu można wyróżnić trzy sytuacje:

• odprysk szkliwa - niewielki fragment krawędzi, brak bólu i nadwrażliwości, to najczęstszy i najprostszy przypadek,
• ułamanie z odsłonięciem zębiny - pod szkliwem widać żółtawą warstwę, a ząb reaguje na zimno, słodkie lub wdychane powietrze,
• złamanie z odsłonięciem miazgi - w miejscu ułamania widać różową lub krwawiącą kropkę, ząb boli, a pomoc jest potrzebna pilnie.

Do wizyty tego samego dnia kwalifikuje się także ząb, który po urazie się rusza, przesunął albo został wbity w dziąsło, oraz każde uderzenie, po którym pojawił się silny ból, obrzęk lub krwawienie z dziąsła.

Co zrobić przed wizytą u stomatologa

Jeśli udało się znaleźć odłamany fragment, warto go zachować i przechowywać w wilgotnym środowisku, na przykład w soli fizjologicznej lub w mleku. Czasem stomatolog może go przykleić z powrotem, a nawet jeśli nie, fragment pomaga odtworzyć pierwotny kształt zęba.

Do czasu wizyty:

• przepłucz usta letnią wodą,
• jeśli ostra krawędź rani język lub wargę, osłoń ją tymczasowo woskiem ortodontycznym albo kawałkiem gumy bez cukru,
• unikaj bardzo zimnych i gorących napojów oraz odgryzania twardych pokarmów przednimi zębami,
• przy bólu możesz sięgnąć po lek przeciwbólowy bez recepty, stosując go zgodnie z ulotką,
• nie próbuj samodzielnie piłować ani wygładzać krawędzi.

Bonding, czyli odbudowa kompozytem od ręki

Przy niewielkich ukruszeniach najczęściej wykonuje się bonding, czyli odbudowę zęba materiałem kompozytowym na bazie żywicy. Stomatolog oczyszcza i przygotowuje powierzchnię zęba, nakłada preparat poprawiający przyczepność, a następnie warstwami modeluje brakujący fragment i utwardza go specjalną lampą. Na koniec dopracowuje kształt i poleruje odbudowę, tak by odcieniem i połyskiem nie odróżniała się od reszty zęba.

Zaletą tej metody jest to, że zwykle mieści się w jednej wizycie, nie wymaga szlifowania zdrowej tkanki i zazwyczaj nie potrzebuje znieczulenia. Dokładny przebieg zabiegu, przeciwwskazania i wady materiału opisuje gabinet Meander Stomatologia z ul. Meander na stronie bonding Ursynów. Wynika z niej między innymi, że efekt utrzymuje się zwykle kilka lat, a kompozyt może przebarwiać się od kawy, herbaty czy czerwonego wina, dlatego co najmniej raz w roku warto go wypolerować w gabinecie.

Bonding nie jest jednak dla każdego. Przeciwwskazaniem jest nieleczona próchnica i stany zapalne dziąseł, a u osób zgrzytających zębami odbudowa może szybciej się ścierać i kruszyć. Przy bardzo rozległych ubytkach lepszym rozwiązaniem bywają korony.

Kiedy jedna wizyta nie wystarczy

Jeśli złamanie sięga miazgi, najpierw trzeba zadbać o to, by ząb pozostał żywy. Zależnie od rozległości urazu może to oznaczać zabieg zabezpieczający miazgę albo leczenie kanałowe, a dopiero potem odbudowę. Po urazie stomatolog często zleca też zdjęcie RTG i wizytę kontrolną po kilku tygodniach, bo uszkodzenie korzenia lub miazgi nie zawsze widać od razu.

Przy dużych ułamaniach albo gdy pacjentowi zależy na bardzo trwałym efekcie estetycznym, rozważa się licówki lub korony. Wymagają one zwykle co najmniej dwóch wizyt, bo uzupełnienie powstaje w pracowni protetycznej.

Wygodnie jest, gdy cały plan leczenia da się przeprowadzić w jednym miejscu, bez krążenia między placówkami. Na warszawskim Ursynowie taki zakres ma wspomniany gabinet Meander Stomatologia (dentysta Ursynów, ul. Meander 21/43): leczenie kanałowe pod mikroskopem, protetyka i stomatologia estetyczna.

Jak zadbać o odbudowany ząb

Odbudowa kompozytowa jest trwała, ale nie niezniszczalna. Żeby posłużyła jak najdłużej:

• nie odgryzaj przednimi zębami twardych rzeczy, nie otwieraj nimi opakowań i nie gryź długopisów,
• przy sportach kontaktowych używaj ochraniacza na zęby,
• pamiętaj o regularnych przeglądach i higienizacji,
• po kawie, herbacie czy winie przepłucz usta wodą.

Na przeglądach warto przy okazji zadbać o dziąsła, bo ich stan wpływa na trwałość każdej odbudowy. O tym, jak może w tym pomóc codzienny jadłospis, pisaliśmy w tekście o chorobach dziąseł i diecie wspierającej zdrowie jamy ustnej.

Najważniejsze jest jednak, żeby nie odkładać wizyty. Mały odprysk naprawiony szybko to zwykle krótki zabieg, a ząb z odsłoniętą zębiną pozostawiony na tygodnie może zacząć boleć i wymagać poważniejszego leczenia. Dobrze mieć też zapisany w telefonie numer do gabinetu blisko domu lub pracy, żeby w takiej sytuacji nie szukać pomocy w pośpiechu.